Kwartaalbladen Vereniging Oud Hoorn
 → 
 →  [Nummer 201241601710]
 

 
 

Klik op bovenstaande artikel om het gehele document in PDF te lezen of te downloaden

 
 
 

 

Uitgebreid zoeken

Nummer : 201241601710
 
Titel : Tot verfraaying der stad
 
Auteur : Lee, Jos van der
Jaargang : 2012
Volgnr : 4
Pagina : 160 tm 171
 
Rubriek : _Niet gerubriceerd
Gevonden OCR-tekst :
  • In de loop van de negentiende eeuw zijn immers alle stadswallen omgevormd tot plantsoenen.
  • De veelal in Engelse landschapsstijl aangelegde walplantsoenen zijn voor de gegoede burgerij een geliefd middel geworden om zich te verpozen.
  • Hieronder wordt in chronologische volgorde ingegaan op de aanleg van de verschillende plantsoenen in Hoorn in de negentiende eeuw.
  • Plantsoenen Baadland en Oude Doelenkade De eerste twee plantsoenen die het stadsbestuur laat aanleggen bevinden zich aan weerskanten van de huidige Binnenhaven, namelijk op het Baadland en langs de Oude Doelenkade, tussen Mallegomsteeg en Karperkuil.
  • Huizen op de Linden-gracht afgebroken, de gracht zelve grootendeels gedempt, het terrein effen gemaakt en beplant; ook het Baadland, reeds in eene weide herschapen, tot eene wandeling aangelegd.'6 Op de stadsplattegrond uit 1890 (zie p. 171) zien we onder het midden de huidige Binnenhaven, toen 'De Oude Doelen' geheten, en ter weerszijden daarvan de beide plantsoenen.
  • Een eerdere stadsplattegrond uit 1869 laat een vergelijkbare aanleg zien en doet vermoeden dat de twee plantsoenen vanaf het begin zijn aangelegd in landschapsstijl.
  • Hij schrijft hierover: 'De Westerdijk, van de Westerpoort tot voorbij de Proostensteeg, door [het ambacht van] West-Vriesland [genaamd Drechterland] in beheer en onderhoud overgenomen, aanmerkelijk opgehoogd, verbreed, door eene steenen glooijing aan den zeekant versterkt en door plantzoen aan de binnenzijde verfraaid. (…) De Karperkuil aanmerkelijk verkleind en beschoeid, de grond van het A.B.C. en den Binnenluijendijk effen gemaakt, opgehoogd en tot wandeling aangelegd (…).'11 Voor de overdracht van het deel van de Westerdijk gelegen binnen de stad aan het ambacht Drechterland was in 1836 een contract gesloten tussen de stad Hoorn, het ambacht Drechterland en de Hoofdingelanden van Stadsplattegrond uit 1869 waarop duidelijk herkenbaar de in Engelse landschapsstijl aangelegde walplantsoenen rond de binnenstad (collectie Westfries Museum) Westfriesland.12 Nog datzelfde jaar wordt door het dijkbestuur van Drechterland ƒ659,81 uitgegeven 'voor de beplantingen van dien dijk als voor het bepuinen van vier rijpaden.'13 Op grond van de bepalingen in het contract declareert Drechterland dit bedrag begin 1837 bij de stad.
  • In 1888 stelt de gemeenteraad de namen van de plantsoenen officieel vast.16 De gehele plantsoenstrook vanaf de Hoofdtoren tot aan het Keern krijgt de naam Westerplantsoen.
  • Ook dit ontwerp is evenals de twee eerder­genoemde plantsoenen vormgegeven in Engelse landschapsstijl.
  • Karel George Zocher was evenals zijn bekende broer Jan David jr. tuinarchitect en architect en had al eerder walplantsoenen ontworpen, voor Tiel en Purmerend (zie kadertekst, blz. 164).
  • Het zal hun niet ontgaan zijn dat de wal­len van andere steden als Haarlem, Purmerend en Utrecht door de broers Zocher herschapen waren in fraaie plantsoenen.
  • Naderhand zou Jan, naast tientallen andere projecten waaronder de Amsterdamse Beurs (de voorganger van de Beurs van Berlage) en het Vondelpark, ook de walplantsoenen van Amersfoort, Delft, Schiedam en Utrecht aanleggen.
  • In de raadsvergadering van 9 december 1884 wordt het college gemachtigd 'tot het vellen en verkoopen van eenige boomen aan het bastion en de Oosterpoorts Vest; dat terrein door afgraving en verplaatsing van aardspecie voor te bereiden voor den aanleg van plantsoen en tot het doen van een beroep op de ingezetenen der gemeente, om uit de door deze te verstrekken vrijwillige bijdragen een fonds te verkrijgen, waaruit de kosten van bovenbedoelde werken zullen kunnen worden gevonden; een en ander met het doel om, op het voorbeeld van andere gemeenten, aan hen die zooals zoovelen, tijdelijk zonder werk zijn, voor zooveel en voor zoolang mogelijk eenig werk te verschaffen.'30 Het in 1933 aangelegde Wilhelminapark is dus niet het eerste als werkverschaffingsproject aangelegd plantsoen in Hoorn; ook in de negentiende eeuw is al sprake van de aanleg van plantsoenen om werklozen tijdelijk werk te bieden.
  • In de raadsvergadering van januari 1872 wordt een plan van tuinman Caspar Schut, belast met het onderhoud van de plantsoenen, voor het beplanten van de Koepoortsvest besproken en afgewezen.43 Mogelijk is de ontwerptekening het plan van Schut, maar worden getrokken.
  • Burgemeester Van Dedem zegt hierover in zijn nieuwjaarsrede van 1880 dat 'geschikt bouwterrein voor woningen hoe langer zoo moeielijker is te vinden, zoo men aan onze plantsoenen geen slopende hand wil slaan.
  • Het is een geschenk van de vereniging 'Tuinbouw'.71 De gemeente zorgt voor een ijzeren hek rond de boom.72 Onderhoud en toezicht Het onderhoud aan de Hoornse plantsoenen wordt in de negentiende eeuw aanvankelijk jaarlijks onderhands aanbesteed.
  • De eerste vermelding hierover komen we tegen in de notulen van burgemeester en wethouders van 8 mei 1839, waarin wordt besloten 'het onderhoud der nieuw aangelegde plantsoenen voor dit jaar aan te besteden aan Herman van Dijk, tuinman alhier voor ƒ275,-.'73 Dirk Wattez Over de ontwerper van het Noorderplantsoen en het Oosterplantsoen Dirk Wattez vermeldt Blog Noordwijk het volgende: 'Dirk Wattez werd in 1833 geboren als zoon van een tuinman en hij ging ook zelf door in de branche van zijn vader.
  • Veel van zijn tuin-of parkontwerpen zijn uitgevoerd in een zgn. landschapsstijl, waarbij veel aandacht wordt gegeven aan detaillering en het gebruik van bloeiende heesters en perken.'65 Vanaf de jaren zestig gaat het onderhoudswerk traditiegetrouw naar tuinman Casper Schut die hiervoor een jaarlijkse vergoeding van ƒ875,­ontvangt, de aanschafkosten van nieuwe bomen en heesters niet inbegrepen.74 Raadslid Renssen laat in de vergadering van oktober 1872 weten ontevreden te zijn over het onderhoud van de plantsoenen.75 Ook zijn er in de raad twijfels over de deskundigheid van Schut: 'Met het bij gelegenheid van de behandeling der begrooting voor 1873 geopperd denkbeeld om het schoonhouden van paden en perken in de plantsoenen en hetgeen daartoe behoort en het inboeten en snoeijen in het vóóren najaar van boomen en heesters, door een in dat vak meer kundig persoon te doen verrigten, zal in het begin van 1873 eene proeve worden genomen.'76 De 'proeve' bestaat hierin dat het werk niet onderhands, maar openbaar wordt aanbesteed.
  • Financieel blijkt dit in ieder geval een succes: na de openbare aanbesteding op 8 februari worden de werkzaamheden gegund aan H. Spree en Co. te Schellinkhout voor ƒ750,-.77 Ook het jaar daarop wordt gekozen voor een openbare aanbesteding en het werk gegund aan de Hoornse tuinman K.C. Visser (voor ƒ843,-).78 Vervolgens krijgt Visser het onderhoud jaarlijks onderhands opgedragen.79 Na zijn overlijden in 1893 mag zijn zoon C. Visser het stokje overnemen.80 Verzoeken van andere Hoornse hoveniers om een openbare aanbesteding wijst de raad consequent af.81 De stukken gras in de verschillende plantsoenen worden jaarlijks per plantsoen verpacht aan een particulier.82 De pachters maaien het gras voor het hooi.
  • Het onderhoud aan het plantsoen in de Ramen wordt 'met bijlevering van heesters en bloemen' afzonderlijk aanbesteed aan tuinman F. Schut die het plantsoen ook heeft aangelegd (voor ƒ90,-).83 Raadslid Renssen pleit in de genoemde vergadering, behalve voor een beter onderhoud van de plantsoenen, ook voor 'een meer streng toezigt op het vernielen en beschadigen der plantsoenen, tot het zooveel mogelijk keeren waarvan hij in overweging geeft, om behalve aanbeveling van een goed toezigt door de politie, een flink en krachtig beroep te doen op de burgerij zelf (…).'84 Ook toen had het openbaar groen blijkbaar te lijden van vandalisme.
  • Wel laat de gemeente drie jaar later, in 1875, zes borden plaatsen in de plantsoenen 'de algemeene medewerking tot bescherming van deze inroepende.'85 Tegelijk worden veertien banken geplaatst en vijftig 'staketsels' om nieuw geplante bomen.
  • Het gevraagde politietoezicht op de plantsoenen komt er uiteindelijk ook.
  • Uit het gemeenteverslag van 1887 blijkt dat hiervoor speciaal een politieagent is aangesteld: 'Tot bescherming der plantsoenen werd evenals vroeger een agent van politie 3e klasse door ons belast om gedurende het tijdvak van 15 mei tot ultimo september dagelijks toezicht te houden.
  • Hij genoot hiervoor ƒ1,25 per dag.'86 Het onderhoud aan de plantsoenen zou tot in het begin van de vorige eeuw worden uitbesteed.
  • In 1916 besluit de gemeenteraad het onderhoud van de plantsoenen en het overige gemeentegroen met ingang van het volgende jaar in eigen beheer te nemen.87 Samenvatting In de negentiende eeuw laten veel Nederlandse steden hun stadswallen, die inmiddels geen verdedigingsfunctie meer hebben, omvormen tot aantrekkelijke wandelparken.
  • De vaak in Engelse landschapsstijl aangelegde walplantsoenen zijn voor de burgerij een geliefd middel om zich te verpozen.
  • In de loop van de negentiende eeuw worden successievelijk alle Hoornse stadswallen omgevormd tot plantsoenen.
  • Behalve de walplantsoenen worden nog plantsoenen aangelegd langs de Oude Doelenkade en in de Ramen, het laatste op initiatief en voor rekening van de bewoners van die straat.
  • Evenals elders zijn ook de Hoornse walplantsoenen aangelegd in Engelse landschapsstijl.
  • Het in goede staat houden van de vele plantsoenen is een terugkerend punt van zorg.
  • Om de plantsoenen mooi te houden en vandalisme tegen te gaan wordt allereerst een beroep gedaan op de inwoners.
  • Daarnaast wordt er een speciale politieagent aangesteld die tussen mei en september toezicht houdt op de plantsoenen.
  • In de twintigste eeuw zijn enkele plantsoenen in de binnenstad voor de natuur en voor hun stad allemaal tot stand opgeofferd aan woningbouw en wegverbreding, hebben gebracht.
 
 

     

Wilt u reageren op bovenstaand artikel?
Wij vernemen dat zeer graag van u via het  


Uitgebreid zoeken
 

Record aangepast: 08 januari 2018