Kwartaalbladen Vereniging Oud Hoorn

 → 
 →  [Nummer 197920280320]
 

 
 

Klik op bovenstaande artikel om het gehele document in PDF te lezen of te downloaden

 
 
 

 

Uitgebreid zoeken

Nummer : 197920280320
 
Titel : Joden in Hoorn
 
Auteur : Onbekend
Jaargang : 1979
Volgnr : 2
Pagina : 028 tm 032
 
Rubriek : _Niet gerubriceerd
Gevonden OCR-tekst :
  • r---JODEN IN HOORN ---, Ze zijn verdwenen de Hoornse Joden.
  • Naa r aanleiding van deze onthulling organiseert het Westfries Museum een kleine tentoonstel! ing over leven en werken van de Joden in Hoorn.
  • Gezien de belangstelling voor een groep mensen, die meer dan 300 jaar een niet weg te denken onderdeel van onze stadsgemeenschap hebben gevormd, is het wellicht zinvol ook in 110ud-Hoorn11 aandacht te schenken aan de rol van de Joden in de Hoornse geschiedenis.
  • De oudste verw11z1ng naar de aanwezigheid 1 Bekend z 1Jn de namen van de schoen≠van Joden in Hoorn zou de straatnaam maker Jean Rysen, in het Hebreeuws Jeudje of Jodenstraat kunnen zijn.
  • Dat is bijzonder vroeg, te meer, als we aannemen, dat zo'n naam pas ingang gevonden zal hebben, als er reeds enige tijd Joden in Hoorn aanwezig zijn.
  • Maar de eerste groepen Joden van enige omvang verschijnen pas in de laatste jaren van de 16e eeuw in onze streken, We zien dan af van enkele problematische vermeldingen uit de middeleeuwen.
  • Met een groep Joden binnen zijn muren zo rond 1550 zou Hoorn voor Nederland een eenzame uitzondering vormen.
  • Maar Vel ius schreef zijn Chronijck in 1604 en in dit laatste jaar kunnen er wel al Joden in Hoorn gewoond hebben, Waarschijnlijk heeft onze stadsgeschieds≠schrijver de toestand van 1604 terugge≠projekteerd naar 1566.
  • Een andere merkwaardigheid uit deze jaren is het verschijnsel, dat we onder de Joden een aantal tot het Jodendom overgegane Nederlanders aantreffen.
  • Er zijn aanwijzingen, da t we hier te maken hebben met Doopsgezinden, een godsdienstige groep die evenals de Joden aan vervolging bloot stond.
  • Hij levert dan kosjere kaas, dat wil zeggen kaas die met inachtneming van de Joodse spijswetten is toebereid, aan de Portugese Joden in Amsterdam.) In de jaren kort voor 1600 komen dus de eerste grotere groepen Joden naar de Nederlandse gebieden.
  • Toen de Arabieren verdreven werden door de Katholieke vorsten van de klei ne rijken in het noorden van het schiereiland, kwamen de Joden aan steeds heviger vervol≠ging bloot te staan.
  • De magistraat spreekt in dit stuk over 11Portugesen ofte Joden van Hamburch en andere plaatsen".
  • Hoewel voor een dee l afkomstig uit Duitse steden, ontmoeten we hier wel degel ijk Portugese Joden of betekent in het Hebreeuws een niet-Jood : ) Mededeling van de heer A.J. Poolman d ie tot het Joodse geloof is bekeerd. ! van Beusekom te Amsterdam.
  • De keu r schijnt te zijn uitgevaardigd, omdat de Joden zich in strijd met eerder gemaakte afspraken ook hadden toegelegd op de deta ilhandel in deze produkten.
  • Joden waren welkom, als ze hun relaties meebrachten ui t de landen waarvan ze verdreven waren en zo een verrijking betekenden voor het eigen handelsbelang.
  • We horen nog van verlening van het poorterrecht aan de gebroeders Mozes en David Franco in 1633, maar dan zwijgen de Hoornse archieven over de aanwezigheid van Joden.
  • Met het teruglopen van de Hoornse internationale handel na 1650 zu l Jen de meeste Portugese Joden vert rokken zijn naar Amsterdam, dat nog steeds een der belangrijkste Europese handelssteden was gebleven.
  • He t is niet duidelijk, of de Portugezen naar Amsterdam gegaan zijn, omdat Hoorn zi jn betekenis a ls markt voor zuidvruchten en dergel ijke verloor, of dat de Hoornse handel terug! iep doordat de Joden vertrokken zijn.
  • Er zijn aanwij≠zingen dat er hier nog lange tijd een groep geÔsoleerde Joden heeft gewoond di e bij hun godsdienstoefeningen een nogal afwijkende liturgi e bezigden.
  • Uit de aan ta l len huwelijksinschrijvingen ≠Joden moesten hun huwelijk, evenal s Kathol ieken op het stadhuis laten voltrekken -zien we, dat het aantal IsraŽlieten in de 2e hel ft van de 17e eeuw terugloopt.
  • Maar dan komen in plaats van de Portugezen de Hoogdu itse Joden of Asjkenaziem naar Hoorn.
  • Vanaf het midden van de 17e eeuw stromen in steeds grote aantal≠len de Joden uit Duitsland en Oost≠Europa Nederland binnen, aangetrokken door de naar verhouding grote mate van vrijheid voor andersdenkenden in ons land.
  • De toename van Hoogduitsers is zo sterk, dat in het midden van de 19e eeuw de Portugezen nog maar 6% van het totaa l aantal Joden in ons land uitmaken.
  • De eerste onderhandeli ngen van de Hoogdui tse Joden met het Hoornse stadsbestuur dateren van 1763.
  • Het aantal leden van de ~) Pogrom: jacht op Joden, gepaard gaande met plundering en moord.
  • Een te groot aantal Joden werd waarschijn≠1ijk gevoeld als een belasting voor de stad, die in die dagen toch al niet in al te beste economische omstandigheden verkeerde.
  • Waarschijnlijk om de vrees van het stadsbestuu r voor een a l te grote toevloed van arme Joden naar Hoorn wat te verminderen wordt in dit nieuwe reglement de bepaling opgenomen, dat vreemde! ingen d ie met toestemming van de magistraat bij de Hoornse Joodse Gemeente wensen te worden opgenomen, een bedrag van vijf gulden moeten betalen.
  • Vervolgens wordt in 1778 off icieel toestemming verleend tot het begraven van Joden op een terrein aan de Westersingel.
  • In 1809 telt Hoorn 258 Joden, 1830 : 295, 1849: 445, 1892: 306, 1901 : 169, 1938: 57 en 19∑41: 35.
  • De Amsterdamse Joden moeten uit de hoofdstad zijn weggetrokken, waar de economische perspectieven nog slechter waren dan in de rest van de provincie.
  • Wellicht ook bood de veranderde staatkundige toestand de Joden door het gehele land grotere rechtszekerheid, waar≠door zij zich gemakkelijker op het platte≠land konden vest igen.
  • Opvallend in dit verband is, dat bijna 15% van de Joden die in 1830 in Hoorn woonden, in Amsterdam is geboren.
  • Na 1850 loopt het aantal Joden in Hoorn weer snel terug.
  • Bekende fami l ies u it de 19e eeuwse Hoornse Jodengemeenschap zijn Van Nierop en Du Mosch en De Vries.
  • De deportaties van de Hoornse Joden begonnen al in 1940.
  • Het ging hier om uit Duitsland gevluchte Joden, die door de Nederlandse regering uit vei l igheidsoverwegingen (! ) in deze straf≠inrichting waren opgesloten.
  • Vijf Joden wi sten zich door onder te duiken aan de deportatie te onttrekken.
  • Het verhaal van de Hoornse Joden was na 300 jaar ten einde.
  • Bronnen: Archiefdienst Westfriese Gemeenten: 8e keurboek van Hoorn (1621-1644); Resolutieboeken van Burgemeesteren van Hoorn van 19-4-1629 tot 8-4-1632, van 19-4-1632 tot 13-4-1 634 en van 30-5-1748 tot 16-7-1771; Memoriaal van Burgemees≠ teren en Regeerders van Hoorn van, 17-3-1757 tot 15-12-1794; Articulen, inhoudende Saken en CeremoniŽn, in de Joodsche Wet sig bevindende, 1808., Literatuur: H.K. Brugmans en A. Frank: De geschiedenis der Joden in Dl. 1. C. Reijnd~rs: Van "Joodsche natiŽn" tot Joodse Neder landers.
  • Joods Weekblad: 1924, Ašron Poolman: Joden in Hoorn.
 
 

     

Wilt u reageren op bovenstaand artikel?
Wij vernemen dat zeer graag van u via het  


Uitgebreid zoeken
 

Record aangepast: 08 januari 2018